درباره ولایت

بسم الله الرحمن الرحیم

معلومات عمومی درباره ولایت کاپیسا

 

معلومات عمومی

ولایت کاپیسا یکی از ولایات کوهستانی که دارای آب وهوای معتدل وزراعتی بوده این ولایت با قدامت تاریخی در عصر تمدن آریائی های قدیم شگوفائی خاصی داشته . كاپيسا يا كپيس كه به نام نيسا در دفتر خاطرات اسكندر مقدونی درج گرديده است، به معني باغ خدا(ج)، سرزمين سرسبز و شاداب آمده است در دامنه سلسله جبال هندوكشوسوم به «پار و پاميزوس» قرار دارد.
وهمچنان مورخیــــن چینی کاپیسا را بنا م (کی پیس) و(کی پن) وجغرافیه نگاران یونان و روم آنرا بنام (کیپسا) یاد نموده اند . شهر کاپیسا درسالهای (150قبل از میلاد تا 475 میلادی) که مدت (625) سال پایتخت امپراطوران افغانستان بوده . نام کاپیسا یا بگرام امروزی را بعضی از علما ویگرام نامیده اند که گرام در سنسگرت بمعنی شهرو (وی ) حرف تعریف است که انرا فضیلت میدهد ، پس کلمه بگرام به مفهوم شهر مهم ، مرکز یا پایتخت بشمار رفته است . و بعضی انرا به شهر خوانین ، نجبا و قریه راهب نیز تعبیر کرده اند .

از لحاظ ساختمان کاپیسا شکل جلگه های فراخ و مستطیلی که خیلی ها حاصل خیز بود . کوشانی ها از قرن اول تاسوم میلادی در بگرام مستقر بوده اند که در زمان کنشکای کبیر پایتخت امپراطوری آنراتشکیل میدادند . این شهر از نظرفرهنگی و هنری به ویژه صنعت (گریک و بودایک ) تجلی خاص داشته .

هیوان تسنگ زوار چینائی در مورد کاپیسا یاد داشت های ثبت کرده که قرار گفته وی در کاپیسا امروزی (100) الی (6000) هزار راهب بودائی وجود داشت ،کاپیسا قدیم از لحاظ سیاسی و تجاری هم شهرت بسزائی داشته .

کاپیسا پایتخت تابستانی کنشکای کبیر بود که بروایت اکثر مورخین و باستان شناسان در بگرام موقعیت داشته و در زمره پایتخت های بزرگ از ان نامبرده شده است . در تاریخ حوزه های کوهدامن ، بگرام ، چاریکار ، تگاب و نجراب بنام کاپیسا ذکر گردیده در حالیکه کاپیسا تنها پایتخت بوده است .

مورخین مینویسند که ( همیشه دهات و قصبات قریب و همجوار یک پایتخت بنام خود ان یاد میشود مانند کابل که برتمام مربوطات ان به ولایت کابل اطلاق شده میتواند ) لذا حومه شهر کاپیسا نیز در تاریخ بنام کاپیسا یاد شده است .

ولایت کاپیسا یک ولایت مرکزی بوده در شمال پایتخت موقعیت دارد که در بين «69 و 70» درجه طول البلد شرقي و بين «35 و36» درجه عرض البلد شمالي مي‌باشد كه ارتفاع آن از سطح دریا به 1600 متر مي‌رسد.وسعت 1908 کیلومتر مربع که 0.30 فیصد وسعت کشور را تشکیل میدهد . که با ولایت پنجشیر در شمال ، ولایت لغمان در شرق، ولایت کابل و پروان در جنوب ، ولایت پروان در غرب سرحد مشترک دارد ومانند دیگر نقاط کشور کوهستانی ودارای جلگه های سرسبزو اقلیم موسومی سرد،و خشک معدتدل دارد اوسط سالانه بارنده گی درحدود 400 ملی متر میرسد. این ولایت بشمول مرکز دارای 7 واحد اداری (ولسوالی حصه اول کوهستان ، ولسوالی حصه دوم کوهستان، ولسوالی کوهبندها، ولسوالی نجراب , ولسوالی اله سای , ولسوالی تگاب ومحمودراقی ) میباشد که مرکز ولایت محمودراقی بوده که (623) قریه را احتوا میکند .

نفوس این ولایت قرار ارقام احصایه مرکزی به 413000 نفر میرسد تعداد خانه وار ان بیش از (132000) فامیل بوده و تراکم وسطی نفوس درین ولایت (218.4) نفر در فی کیلومتر است که در حدود 65% فیصد نفوس این ولایت مصروف زراعت مالداری میباشند، کاپیسا دارای ملیت های تاجیک ، پشتون و پشه ئی بوده که اکثریت مردم این ولایت را تاجک ها تشکیل میدهند که به زبان های دری، پشتو ، پشه ئی و پرانچی تکلم مینمایند . عمدتآ محصولات این ولایت را گندم، جو، جواری برنج و پنبه که از جمله نباتات صنعتی که از قدیم زرع ان مروج بوده که با تاسیس فابریکه نساجی گلبهار زرع این نبات صنعتی زمین های بیشتر را تحت بذر قرار داد که در مجموع ولایت کاپیسا دارای (26655) هکتار وساحه کشت آبی (1395) هکتار، ساحه کشت للمی (9936) هکتار و ساحه جنگلات (8000) هکتار و ساحه علف چر (4000) و جنگلات طبعی مانند جلغوزه ؛بلوط ، بادام تلخک و خنجک میباشد انواع مختلف میوه جات توت ، چارمغز ، بادام ، جلغوزه ، سیب ، ناک و انار در این ولایت تولید میگردد و از جمله انار بیتشر جنبه تجارت داشته که مقدار قابل ملاحظه ان سالانه به خارج صادر میشود

کاپیسا در مجاورت کوه های هندوکش موقعیت داشته و اکثرشاخه های هندوکش غربی وسلسله جبال انرا تشکیل میدهد که از شمال شرق به سمت غرب امتداد داشته و ساحه وسیعی را اشتغال نموده است . این سلسله کوه ها اکثر اٌ از جنگلات پوشیده بوده و حاصلات چوب ان مورد استفاده قرار میگیرد .

دریا هایکه از این ولایت عبور میکند عبارت از دریای پنجشیر ، دریای غوربند وسالنگ که در این ولایت باهم یکجا میشوند و معاونین دریای کابل را تشکیل میدهند .

همچنان سرک ترانزیت که به طول کیلومتر 50 از جبل السراج الی سروبی که از این ولایت عبور میکند کشورهای اسیای مرکزی را به کشور های اوقیانوسیه وصل میکند. ولایت کاپیسا دارای 210 کیلومتر سرک قیر در مرکز و ولسوالی ها میباشد.

دربخش اطلاعات جمعی در ولایت کاپیسا علاوه بر تلویزیون محلی ، چهار دستگاه رادیوئی بالاترتیب رادیوملی کاپیسا ، صدای نجراب ، رادیو بهار ، بجز از رادیو کاپیسا متباقی مربوط سکتور خصوصی میباشد.

همچنان پنج هفته نامه در این ولایت فعالیت دارد:

هفته نامه کاپیسا ارگان نشراتی ریاست اطلاعات و فرهنگ .

نشریه آزاد ( وفاق) که در ماه یک بار نشر میگردد.

نشریه عصر تمدن در هر پانزده روز یکبار نشر میگردد.

نشریه سپهسالار که بگونه ماهنامه چند شماره آن چاپ و فعلاٌ نشرات ندارد

نشریه صدای شهر ارگان نشراتی شهر داری محمود راقی که تازه به فعالیت آغاز کرده و بگونه ماهنامه نشر میگردد.

در این ولایت یک باب موزیم در چوکات ریاست اطلاعات و فرهنگ موجود بوده که بنام موزیم محلی کاپیسا مسمی است . و دراین ولایت (30) محل یا ساحه باستانی وجود دارد و از آبدات تاریخی میتوان از غار کوه ریگروان ، مسجد جامع خواجه صاحب واقع ولسوالی نجراب شمار دیگری هنوز زیر خاک بوده که جسم فیزیکی شان قابل رویت نیست

ساحات باستانی اینوالا در ولسوالی حصه اول کوهستان و در ولسوالی کوهبند ها ، مناطقی مرکز ولایت ، ولسوالی نجراب و دره پچغان در ولسوالی نجراب میباشد.

نهاد ها و انجمن های ادبی بنام های فرهنگ و جامعه مدنی ، اتحادیه ملی جوانان ، نهاد آموزشی و و اجتماعی جوانان کاپیسا ، نهاد اجتماعی و فرهنگی عصر تمدن و مجمع حرکت خواهران افغان ، از جمله نهاد های اند که جواز فعالیت بدست دارند.

و تفریح گاه های زیادی در این ولایت وجود دارد که مشهورترین آنها عبارت از صیاد ، ریگروان ، گلغندی واقع حصه اول کوهستان ومیله گل زرد واقع حصه دوم کوهستان میباشند.

درین ولایت سه نوع برق وجود دارد دستگاه های کوچـــــــــــک برق آبی ، دیزیل جنراتور که تقریباٌ (5) میگاوات در این ولایت موجود میباشد که از طریق ولایت پروان به کمک مالی تیم بازسازی ولایتی ( PRT) فرانسوی () میگاوات برق از برق وارداتی به ولایت کاپیسا تمدید گردیده است .

باشنده گان این ولایت از قدیم معارف پرور بوده درین ولایت 230 مکتب لیسه، متوسطه، ابتدایه و تعلیمات اسلامی فعال است که در حدود114551 شاگرد در آنها مصروف درس خواندن هستند که از جمله32872 نفر آنرا طبقه اناث تشکیل میدهد. به اساس تحقیقات نشان داده شده است که در حدود 41 فیصد در مناطق شهری و 37 فیصد در روستاها مردم باسواد هستند. در ولایت کاپیسا یک پوهنتون دولتی وجود دارد که در رشته های ادبیات ، حقوق ، زراعت ، تعلیم وتربیه ، انجینری و طب پوهنخی های فعال دارد ، و در حدود (3000) تن محصل بشکل لیلیه و نهادی مصروف تحصیل اند.

همچنان مراکز صحی موجوده در این ولایت قرارذیل است .

  • تعداد تسهیلات صحی در سطح ولایت: 67
  • شفاخانه ولایتی: 1
  • شفاخانه ولسوالی: 1
  • شفاخانه های بستر دار (20 بستر): 4
  • مراکزصحی جامع: 7
  • مراکز صحی اساسی: 31
  • مراکز صحی فرعی: 21
  • تیم های سیار صحی:2

وهمچنان تعداد پوسته های صحی در سطح ولایت 329 پوسته میباشد.

در ولایت کاپیسا موسسات ملی و بین المللی و یک تعدادی از سازمانهای ملل متحد فعالیت مینمایند که برنامه همبستگی ملی نیز توسط موسسه هبیتات در ولایت تطبیق میگردد.

آب آشامیدنی یکی از مشکلات عمده این ولایت میباشد که تقریباٌ %30 مردم که از آب آشامیدنی صحی استفاده مینمایند.

مجلس کمیته انکشافی ولایتی ولایت کاپیسا به صورت دوامدار ماه یکبار دایر میگردد. این کمیته اکثرآ توسط والی صاحب ولایت رهبری و سکرتریت آن بدوش ریاست اقتصاد ولایت میباشد. تا اکنون تحت کمیته انکشافی ولایتی سکتور های زراعت و انکشاف دهات، سکتور معارف، فرهنگ، مطبوعات و سپورت، سکتور مصوونیت اجتماعی، سکتور زیربنا و منابع طبیعی و سکتور صحت و تغذی فعال میباشند. اعضای سکتورهای فعال در ولایت ماه یکبار جهت همآهنگ ساختن پلان هایی کاری خویش با موسسات تدویر جلسه مینمایند

ولایت کاپیسا

این ولایت به مرکزیت محمود راقی از جمله ولایت های مرکزی بوده که مساحت آن 1908.00 کیلومتر و فاصلهآن از کابل 103 کیلومتر می باشد.

تعداد وکلا در ولسی جرگه: 3 مرد و 1 زن

تقسیمات ولایتی (6 ولسوالی)

- محمود راقی (مرکز)

- ولسوالی کوهبند

- ولسوالی حصه اول کوهستان

- ولسوالی حصه دوم کوهستان

- ولسوالی نجراب

- ولسوالی اله سای

- ولسوالی تگاب

این ولایت در مجموع 1560 قریه دارد

مکان های تاریخی و دیدنی

محمود راقی و تپه های مختلف نجراب که در زمان شاهان گذشته از این دره ها و تپه ها به حیث تفریحگاه تابستانی استفاده میکردند، از جمله مکان های تاریخی آن می باشند. از نشیب های کوه موری آثار تاریخی زیادی به دست آمده که به قرن چهارم و پنجم میلادی ارتباط میگیرد.

ولایت کاپیسا

کاپیسا یکی از ولایات افغانستان بوده و به عنوان کوچکترین ولایت افغانستان به شمار می آید.

موقعیت جغرافیایی کاپیسا

این ولایت از طرف شرق به ولایت لغمان ولایت لغمان و از طرف غرب به ولایت پروان محدود شده است. شمال ولایت پروان ولایت پنجشیر واقع شده و در جنوب این ولایت پایتخت افغانستان ولایت کابل واقع شده است. خوب است بدانید که رودخانه پنجشیر از شمال به سوی جنوب و جنوب شرق ولایت کاپیسا در جریان بوده و این ولایت را از ولایت پروان جدا می سازد.

کوه های مشهور کاپیسا

سنجن، خمزرگر، ریگ‌روان، بولغین و شیرخان‌خیل از جمله کوه های مشهور این ولایت اند.

مساحت کاپیسا

مساحت ولایت کاپیسا حدود ۱۸۷۱ کیلومتر مربع می باشد.

جمیعت کاپیسا

جمعیت کاپیسا حدود ۴۰۶٫۲۰۰ نفر است. از این بین ۸۰٪ تاجیک، ۸٪ پشتون و ۱۰٪ پشه‌ای هستند؛ لازم به ذکر است که جمیعت قلیل این ولایت را هزاره ها و نورستانی که ۲% این ولایت را تشکیل میدهد زندگی میکنند.

واحد های اداری

کاپیسا دارای ۷ واحد اداری مختلف به نام های زیر است:

- محمود راقی (مرکز ولایت و شهرداری (شاروالی) کاپیسا)
- ولسوالی کوهستان ۱
- ولسوالی کوهستان ۲
- بخشداری (علاقه داری) کوه‌بند
- شهرستان (ولسوالی) نجراب
- شهرستان (ولسوالی) تگاب
- بخش اله‌سای

دانشگاه های کاپیسا

دانشگاه البیرونی، دانشگاه تحصیلی این ولایت است.

اقلیم کاپیسا

اقلیم این ولایتسرد و خشک معتدل است. حدود ۴۰۰ ملی‌متر سالانه میانگین بارندگی است.

حیوانات وحشی کاپیسا

شغال، خرس قهوه‌ای، کفتار خطدار و پلنگ در ارتفاعات و کوه‌های نجراب کاپیسا موجودند.

خاک کاپیسا

خاک کاپیسا از خاک های چمنی و دشتی مرکب است.

منابع معدنی کاپیسا

ابرک، آهن و بریلیم از منابع مدنی طبیعی این ولایت است.

زراعت (کشاورزی) و مالداری کاپیسا

گندم، جو، جواری، برنج، پنبه و از میوه ها: انگور، انار، توت، زردآلود، خربوزه و تربوز از تولیدات زراعتی کاپیسا است. مردم کاپیسا به پرورش و نگهداری حیوانات اهلی از قبیل شتر، گاو، گوسفند، بز، اسب و خر را می پردازند.

اقوام و مردم کاپیسا

تاجیک، پشتون و پشه‌ای اقوام این ولایت را تشکیل میدهند که البته تاجیک ها اکثریت این اقوام را تشکیل میدهند.

 

زبان کاپیسا

زبان دری (فارسی)، پشتو، پشه‌ای و پراچی از زبان هایی است که در کاپیسا تکلم میشود.

تاریخ کاپیسا

گذشته کاپیسا به دوران امپراتور کوشانی و همچنان دوران بودایی یونان باختری برمی گردد، کاپیسا در آن زمان پایتخت تابستانی کنشکا انتخاب شده بود.
جالب است بدانید خمزرگر یکی از مراکز مهم آیین بودایی است که دو تندیس یافت شده بوده از موری خمزرگر و دومی از سنجن بدست آمده‌است؛ هیوئن تسنگ زائر چینی در خاطرات تحریر داشته که این شهر روی هم رفته دارای صد معبد و ششهزار شمن (راهب) بودایی بوده‌است که این خود قدامت تاریخی این ولایت را نشان می دهد. طالبان در ۱۱ میزان سال ۱۳۷۵ کاپیسا را بدون هیچگونه مقاومتی تصرف کردند. این شهر پس از گفتگوهای طالبان با فرماندار کاپیسا سقوط کرد.